به گزارش سراج24،تسنیم نوشت؛یونسکو در گزارش جدید خود با بیان اینکه "با افزایش فشارهای اقتصادی بر ایران از سویی و کاهش بهای نفت از سویی دیگر، ایران با خواست آیتالله خامنهای، رهبر این کشور وارد اقتصاد مقاومتی شد"، آورده است: در این طرح اقتصادی، این کشور راهبردهایی را برای رسیدن به هدفهایی تعیین شده سال 2025 صورت داد که در آن مواردی مانند اصلاحات جامع اقتصادی دولتی، اصلاحات براساس اقتصاد دانش بنیان برای طرحهای جامع اقتصادی و تبدیل اقتصاد کشور به اقتصاد دانشبنیان، بهینهسازی انرژی، استفاده از یارانههای دولتی برای اصلاحات، افزایش استخدام و تولید ملی برای رسیدن به عدالت اقتصادی و افزایش تولید و مصرف داخلی بخصوص تولیدات و خدمات راهبردی برای کاستن از اتکای وارداتی در عین افزایش کیفیت تولیدات داخلی در کنار تامین امنیت دارویی و غذایی و ترویج تولید کالاهای قابل صادرات به چشم میخورد.
همچنین با افزایش شمار دانشجویان در کنار افزایش نیافتن تحقیق و توسعه بین سالهای 2005 تا 2010، سیاستگزاران ایرانی تمرکز خود را روی افزایش شمار دانشکدههای تحقیقاتی براساس چشم انداز 2025 قرار دادند.
به این منظور، دولت ایران متعهد به هزینه یک درصدی تولید ناخالص داخلی در 2006 و حفظ این میزان شد و این در حالی است که هزینههای آموزشی در ایران از یک ممیز یک دهم درصد در 2006 به 3.7 درصد تولید ناخالص داخلی در 2013 رسید.
همچنین شمار دانشجویان دختر در ایران در سال دو هزار و هفت از شمار دانشجویان پسر پیشی گرفت ولی این میزان بعدها با کاهشی اندک، به 48 درصد رسید همچنین حدود 45 درصد از دانشجویان ایرانی در 2011، در دانشگاه های خصوصی تحصیل میکردند.
در ادامه گزارش یونسکو آمده است: حضور در همه رشتهها جز علوم طبیعی که ثابت مانده بود، با افزایش همراه بود؛ عمدهترین استقبال از علوم اجتماعی با یک میلیون و 900 هزار دانشجو و مهندسی با یک و نیم میلیون دانشجو بودند. یک میلیون مرد در علوم مهندسی و بیش از یک میلیون زن در علوم اجتماعی تحصیل میکنند. دانشجویان دختر همچنین یک سوم از دانشجویان پزشکی را تشکیل میدهند.
بین سالهای 2008 تا 2012، با وجود پیشرفتها در دیگر حوزهها، فقط چهار مورد حق ثبت اختراع در حوزه نانو از سوی اروپا به محققان ایرانی داده شدهاست. علت این کاستی را میتوان در عدم همکاری بخش اجرایی و ساختار قدرت حقوقی برای تقویت حق مالکیت معنوی و نظام اختراعات ملی جست. در سومین برنامه پنج ساله توسعه، این موضوع برای جلوگیری از همپوشانی بین موسسات و وزارتخانه ها، به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری داده شد.
بسیاری از شرکتهای توسعه فناوریهای پیشرفته در ایران دولتی هستند و سازمان توسعه اختراعات و توسعه صنعتی صاحب دویست و نود مورد از این شرکتهاست که قرار شد تا هشتاد درصد از این شرکتها در فرایندی ده ساله تا دو هزار و چهارده خصوصی شوند.
اولویتهای ایران برای تحقیق و توسعه، نشان دهنده اهمیت آنها از نظر دولت است. در علوم پایه و کاربردی، اولویتها روی مواد چگال، سلولهای بنیادین و طب مولکولی، بازیافت و تبدیل انرژی، انرژیهای تجدیدپذیر، رمزنگاری و برنامه نویسی است. اولویت در صنایع فناوری نیز روی هوافضا، فناوری اطلاعات و ارتباطات، علوم هستهای، نانوفناوری و میکروفناوری، نفت و گاز، فناوری زیستی و فناوریهای زیست محیطی است.
در حوزه هوافضا، ایران هواپیما، بالگرد و پهپاد ساخته است. در اولین هواپیمای بزرگ بدنه خود و افزایش توانمندی انتقال مسافر است زیرا برای هر یک میلیون ایرانی در حال حاضر، نه هواپیما وجود دارد همچنین ایران در نظر دارد ظرفیت هواپیماهای خود را که در حال حاضر پنجاه و نه نفر است، به هواپیماهای نود تا صد و بیست نفری برساند و فناوریهای مربوطه را نیز بهبود بخشد؛ در حال حاضر سازمان فضایی ایران ماهوارههایی را با وزن پنجاه کیلوگرم ساخته و با استفاده از موشکهایی که در داخل این کشور تولید شدهاند، به مدارهای پایینی زمین ارسال کردهاست.
ایران همچنان سه موسسه مهم تحقیقاتی در حوزه درمان و سلامت دارد، موسسه تحقیقات ملی مهندسی ژنتیک و فناوری زیستی و موسسه پاستور و رازی که موسسه رازی کار تحقیق و تولید واکسنهای انسانی و دامی را از سال هزار و نهصد و بیست به این سو به عهده دارد. در فناوریهای زیستی کشاورزی، محققان ایرانی امیدوار به اصلاح اقلام کشاورزی مقاوم در برابر آفات و بیماریها را دارند، البته مقالات محققان ایرانی در زمینه کشاورزی در مقایسه با زمینه های پزشکی کمتر است.
ایران همچنین در این سالها به مرکزی برای تحقیقات نانو تبدیل شده است، این تحقیقات با افتتاح مرکز مربوط در دو هزار و دو شروع شد و بودجه این مرکز از 138 میلیون ریال در دو هزار و هشت، به سیصد و شصت و یک میلیون ریال در دو هزار و یازده رسید، هر چند این میزان در دو هزار و دوازده به دویست و پنجاه و یک میلیون ریال کاهش یافت ولی بار دیگر در دو هزار و سیزده، به سیصد و پنجاه میلیون ریال رسید.
وظیفه این مرکز، هماهنگی سیاستهای عمومی برای توسعه فناوری نانو در ایران و کاربرد آن است. این مرکز تسهیلات و بازار لازم را برای این محصولات فراهم میآورد و ایران در سال دو هزار و چهارده، بر اساس تولید مقالات میان پانزده کشور برتر در این حوزه قرار داشت. همچنین صد و چهل و سه شرکت نانو در این کشور در هشت صنعت ایجاد شده است.
هر چند در گزارش پیشین یونسکو گفته شده بود سیاست علوم، فناوری و نوآوری در ایران بیشتر علوم محور است نه با انگیزه فناوری، اکنون میتوان گفت سیاستهای این کشور در این حوزه، بیش از آنکه بر اساس روند علوم باشد، با اقتضای تحریمهاست. افزایش فزاینده تحریمها از سال دو هزار و یازده به این سو، محوریت اقتصاد ایران را به بازار داخلی تغییر داد. با ایجاد موانع خارجی برای صادرات، تحریم ها شرکت های دانش بنیان را به محلی کردن تولیدات خود ترغیب کردند.
ایران با ایجاد اقتصاد مقاومتی در 2014، به تحریمها واکنش نشان داد و سیاستگزاران به سرمایه های انسانی این کشور برای تولید ثروت نگاه کردند و حال به این نتیجه رسیده اند که آینده ایران در گذار به اقتصاد دانش بنیان نهفته است.
سیاست آموزشی ایران بیشتر بر مبنای تقویت علوم پایه بود؛ حال این تمرکز با عوامل دیگر مانند کاهش درآمدهای نفتی، علوم از نیازهای اقتصادی اجتماعی جدا شده است. وضع نامناسب اقتصادی در کنار افزایش شمار تحصیلکردگان و مشکلاتی که آنان برای یافتن کار دارند، زمینه مناسبی را برای تمرکز بیشتر روی علوم و فناوریهای کاربردی ایجاد کرده است، از این رو دولت بودجه های خود را متوجه صنایع اختراعی کوچک، کار آفرینان و پارک های فناوری قرار داده است تا فارغ التحصیلان را استخدام کند.
تحریمها یک نتیجه پیش بینی نشده ولی در عین حال خوب نیز داشتند، در حالی که دولت دیگر اتکایی به دلارهای نفتی نمیتواند داشته باشد، تلاش خود را بر اصلاحات و کاستن هزینه ها معطوف کرده و بودجه های منظمتری را برای بهبود علوم ارائه داده است.
تجربه ایران، چشماندازی منحصر بهفرد را ارائه میکند؛ بیش از هر تلاش دیگری، افزایش فزاینده اهمیت سیاستهای علوم، فناوری و نوآوری نتیجه تحریمهاست و نتیجه دادن این سیاستها، آیندهای بهتر را برای ایران در پی خواهد داشت.
